Wednesday, October 22nd, 2014

Maxaad ka taqaan Afrika iyo Midowga Afrika?-DHAGEYSO

Published on May 28, 2013 by   ·   1 Comment  ·   4,021 views

TubtaToosan1

Sanadkii 1963 ayaa magaalada Addis Ababa ee xarunta dalka Ethipia lagu aasaasay ururkii midowga Afrika oo ay urur ay ku bohoobeen dalalka ku yaalla Qaaradda Afrika oo dhan.

Magacii ugu horreeyay ee ururku waxa uu ahaa OAU  ama Ururka midnimada Afrika, magacaas oo uu ururku adeegsan jiran tan iyo sanadkii 2007-dii markaas oo magaciisii la soo gaabiyay loona baddelay AU ama Midowga Afrika, si la mid ah Midowga Yurub oo loo soo gaabiyo EU. TUBTA TOOSAN 27 05 2013

Sababaha ugu weyn ee loo aasaasay ururka Midowga Afrika waxaa ka mid ahaa in uu ka taliyo aayaha Qaaradda Afrika uuna ku matelo fagaarayaasha caalamka.

Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee Midowga Afrika loo aasaasay waxaa ka mid ahaa in uu gacan ka  geysto xallinta khilaafaadka iyo colaadaha ka taagan dalalka Qaaradda iyo in uu ka qeyb qaato howlaha nabad ilaalinta ee dalalka Qaaradda ama meelo ka baxsan qaaradda  haddii loo baahdo.

Soomaaliya  waxa ay ka mid tahay dalalkii Aasaasay Midowga Afrika, dhowr jeerna waxay qabatay guddoonka Midowga Afrika, Sidoo kale Soomaaliya waxay ka qeyb qaadatay howl gallo nabad ilaalineed oo lagu xasilinayay dalal Afrika ka tirsan oo ay colaado ka jireen.

Dalalka Afrika ee ay Soomaaliya ciidammada nabad ilaalineed u dirtay waxaa ka mid ahaa Uganda, Mozambique  iyo dalal kale oo  dowladihii ka jiray ay ku keceen kooxo mucaarad ah oo dhibaato fara badan, waxayna ciidammadii Soomaaliya  iyo saaxiibbadoodii dalalka kale ka yimid ku guuleysteen in ay xasillooni ku soo dabbaalaan dalalkii ay tageen.

 

Burburkii ka dib

Wixii ka dambeeyay 1991-kii markaas oo Soomaaliya ay gashay dagaal sokeeye, waxaa  jiray Isku dayo badan oo la doonayay in Soomaaliya nabad loogu soo celiyo, waxaana ugu horreeyay howl galkii  ( Rajo soo celinta) ee ay hormuudka ka ahaayeen  Mareykanka iyo Qaramada Midoobay.

Waxa uu ahaa isku daygii ugu qiimaha badnaa ee Caalamku ku doonayay in Soomaaliya laga badbaadiyo colaado daba dheeraada, waxaana  dalkeenna yimid ciidammo ka socday Qarammada Midoobay oo ka kala yimid in ka badan 30 dal,oo u badnaa dalal Islaam ah.

Tusaale ahaan dalalkii ciidammada Nabad ilaalinta noo soo diray waxaa ka mid ahaa. Turkiga, Sacuudiga, Imaaraadka, Urdun, Nigeria,Masar, Tunis , Marocco, Pakistann, Indonesia iyo kuwo kale oo fara badan.

Laakiin nasiib darrada ugu weyni waxay ahayd markii ciidammadii gurmadka noogu yimid  lala dagaalay oo si gardarro ah loo dilay, taas oo markii dambe keentay in  QM go’aan ku gaarto in ay ciidammadeeda kala baxdo Soomaaliya, waxaa ka sii horreeyay go’aan kaas la mid ah qaatay Mareykanka oo 1994 –kii isagana ciidammadiisa ka saaray Soomaaliya markii askar looga dilay.

Wixii ka dambeeyay 1995-kii markaas oo ay ciidammadii Caalamku ka bexeen Soomaaliya, waxaa dalku galay xaalad qasnaan ah, waxaana soo baxay hoggaamiye kooxeedyo iyo kooxo magac diineed adeegsanaya  mid kastaba tuulo qabsaday, dalkiina burburiyay.

Sanadkii 2007-dii ayay ayay Ciidammo ka socda Uganda iyo Burundi yimaaddeen Soomaaliya iyagoo ka jawaabayay codsi uga yimid madaxweynihii hore ee Soomaaliya Allaha u naxariistee Cabdullaahi Yuusuf Axmed oo Midowga Afrika ka dalbaday ciidammo kala qeyb qaata xasilinta dalka.

Sidaas ayay dalka ku yimaadeen Ciidammada AMISOM oo  gacan  weyn ka geystay la dagaallanka kooxda argagixiada ah ee Alshabaab iyagoo gacan ka helaya ciidammada xoogga dalka Soomaaliyeed. TUBTA TOOSAN 27 05 2013

Afrika Gaalo miyaa?

Waxaa jira dicaayad ay fidiyaan  kooxaha xag jirka ah iyo  dadka leh danaha  gaarka ah oo ah iyo ciidammada Midowga Afrika ay yihiin “Gaalo” ayna doonayaan in ay qabsadaan ayna gumeystaan Soomaaliya.

Laakiin kuwa sidaas leh waxay iska dhega tirayaan xaqiiqada si ay danahooda gurracan u gaaraan.

Waxaa mudan in Shacabka Soomaaliyeed ay ogaadaan xaqiiqooyinka soo socda:

  • Qaaradda Afrika ma ahan Gaalo ee waa Qaarad ay Muslimiintu Aqlabiyad ku yihiin. Waxaa tusaale kuugu  filan dalkeenna Soomaaliya oo dadka ku dhaqan ay 100% Muslimiin yihiin , kana mid ah dalalkii Aasaasay Midowga Afrika.
  • Dalalka  Masar, Tunisia, Libya, Marocco, Mali, Algeria, Sudan, Djibouti,Chad, Senigal,Niger iyo kuwo kale muslimiinta ayaa Aqlabiyad ku ah oo ka badan dadka diimaha kale heysta.
  • Dalka Nigeria oo ah dalka ugu dadka badan Qaaradda Afrika 50.4% dadka ku nool waa Muslimiin, sidoo kale
  • Sieralione   oo dhawaan ciidammo nabad ilaalineed u soo idrtay Soomaaliya 62% dadka ku nooli waa Muslimiin.
  • Dalka Tanzania waxaa ku , waxaana tusaale kuugu filan in madaxweynaha  hadda talada haya ee Jakei Kekuwati uu yahay madaxweyne muslim ah, waxaana ka horreeyay madaxweynayaal kale oo muslimiin ah, waxaana ka horreeyay  oo ay ka mid ahaayeen Ali Hassan Mwinyi,  Cabuud Jumbi.
  • Dalka Uganda ee ciidammada nabad ilaalineed u soo diray Soomaalia waxaa muslimiinta ku nool lagu qaddaray 12% shacabka Uganda, waxaa madaxweyne  ka soo noqday nin Muslim ah oo  la oran jiray Idi Amiin Daada, Waxaa xusid mudan in Uganda ay  xubin ka tahay  dalalka Islaamka.
  • Dalka Mali waxa uu ka mid yahay dalalka ugu xooggan qaaradda Afrika 90% waa Muslimiin.
  • Dalka Senigal muslimiintu waxay ka yihiin 94%.
  • Kenya Muslimiint waa 30% ama ka badan, waxa ayna golayaasha dowladda ku leeyihiin Kooto fiican.

Ma jiro dal Afrika ku yaalla oo aysan Muslimiintu  tiro badan ku joogin, oo aysan ka qeyb qaadan siyaasadda iyo qeyb kasta oo ka mid ah nolosha.

Si kale haddii loo dhigo aqlabiyadda dadka ku nool qaaradda Afrika waa muslimiin.

Go’aannada  uu qaadanayo ururka Midowga Afrika, waxaa la go’aamiyaa marka ay isu yimaaddaan dalalka ururka ku jira, waana wax la isku ogyahay, suurto galna ma ahan in AU oo ay ku badan yihiin dalal Muslim ah uu go’aan ku gaaro in muslimiinta la dhibaateeyo ama dalalkooda la gumeysto.

Sidaas darteed waa dicaayad rakhiis ah oo aan sal iyo baar lahayn in ciidammada Midowga Afrika ee Soomaaliya jooga ama meelo kale oo qaaradda ah ay gumeysi u joogaan.

Caalamka maanta la joogo wuu k asoo gudbay xilligii dalal xor ah inta lagu duulo la gumeysan jiray.

Uganda iyo Burundi, Djibouti iyo Sieralone  midkoodna dalka Soomaaliya uma imaan in ay dhibaato u geystaan, balse waxay u yimaadeen in  ay walaalahooda Soomaaliyeed ku saacidaan sidii ay dalkooda nabad ugu soo dabbaali lahaayeen, iyo sidii ay dalka iyo dadka Soomaaliyeed u soo ceshan lahaayeen karaamadii ka luntay iyo xasilloonidii ay gacantooda ku burburiyeen.

Tusaalooyin Guuleed.

Muddadii 50-ka sano ahayd ee uu jiray midowga Afrika waxa  uu soo maray marxalado kala duwan, waxa uuna midowgu ka qeyb qaatay howl gallo nabad ilaalineed oo Afrika iyo caalamkaba ah.

Dalal badan oo Afrika ah ayuu Midowga Afrika uu ciidammo nabad ilaalineed u diray waxaa uu ka gaaray guulo la taaban karo.

Hase yeeshee Howlgalka nabad ilaalinta Midowga Afrika ee Soomaaliya ee loo yaqaan AMISOM  ayaa lagu tilmaamaa kii ugu guusha badnaa ee howl gallada Midowga Midowga Afrika, ka dib markii ay  AMISOM oo gacan ka heleysa Ciidanka xoogga Soomaaliyeed ay ku guuleysatay in ay dhabarka ka jebiyaan maleeshiyaadka Alshabaab, kana saartay Muqdisho iyo magaalooyin kale oo kooxdu gacanta ku heysay sida Baydhabo, Beledweyne, Marka, Kismaayo iyo degmooyin fara badan.

Ugu dambeyntii dadka Soomaaliyeed waxaan u sheegeynaa in ay ogaadaan in  Midowga Afrika uu yahay urur ay wax ka aas aaseen, kana tirsan yihiin, una dhexeeya Qaaradda iyo Shacabkeeda oo dhan.

Maleeshiyada Alshabaab  ee had iyo jeer ku cel celiya in ay  Jihaad ku jiraan, aad ayay uga fog yihiin Islaamniada , waxa ayna wadaan dicaayad rakhiis ah oo ay ku doonayaan in ay beentooda run ugu ekeysiiyaan.

Kooxahan argagixisada ah ma jirto cid ay u naxayaan, waxay cadow ku yihiin nolosha iyo shucuubta oo dhan iyadoo aan loo eegin muslim iyo gaalo waxa ay yihiin.

Xitaa haddii aan u rumeyno sheegashadooda ah in ay gaalo Jihaad kula jiraan, maxay u gowracayaan  oo ay u gumaadayaan dadka rayidka ah ee carruurta iyo haweenku ay ku jiraan.

Waa kooxo akhlaaqdii , Insaaniyaddii iyo xishoodkiiba ka dhammaaday oo dhiig uun u oon qaba.

Dadka ay masaajidda dhexdooda ku dilayaan, ma waxay ka tirsan yihiin AMISOM ?. Kuwa ay middida ku qalayaan ma gaalo soo duushaybaa?

Hadda waxaa Soomaaliya ku sugan ciidammo ka socda Midowga Afrika oo nabad ilaalin u yimid Soomaaliya, si ay dowladda Soomaaliyeed ugu gacan siiyaan xasilinta dalka.

Haddba dhegeystow maxaad ka taqaannaa Midowga Afrika, Sidii uu ku sameysmay , dalalka xubnaha ka ah.

Ma dhab baa in AMISOM ay yihiin ciidammo dalka ku soo duulay sida ay ku andocoodaan kooxaha qaarkood?

Waa  Mowduuca Barnaamijka Tubta Toosan oo uu marti noogu yahay Sheikh C/llaahi Axmed Garuun.

TUBTA TOOSAN 27 05 2013

Readers Comments (1)

  1. Abdi wali hassan ali says:

    Asc marka hore waxaan u mahad cilinayaa dhamaan shaqaalaha warbaahinta qarka soomaaliyeed gaar ahaan howsha adag ee ku jiraan intaa kadib aniga waxa aan ku suganahay wadanka uganda gaar ahaan caasimad kampala waxa aan ahay arday dhigta jaamacad kampala international university (kiu) faculty of social sciences department of public administration second year first semester waxaa diyaar u ahay in aan ku biiro ciidanka xog dalka soomaaliyeed marka aan soo dhameeto wax barashada aan ku jiro hadda sida ugu dhaqsiyaha badan waxaa ii hartay three semester 2014 december waan soo gaba gabeyhaa insha allah. Intaa kadib waa naqaan sifada iyo astaamaha khawaarijta al shabaab waxa ey ka faa iideystaan dadka baahan iyo dadka jahiliinta ah oo aan diinta wax ka aqoon iyo mid maadi ah ba




Please note: Comment moderation is enabled and may delay your comment. There is no need to resubmit your comment.

Toos U Dhageyso Radio Muqdisho

Wararka

IMG_5006

Guddiga Adeegga Bulshada Ee Baarlamaanka Oo Booqday Dhaawacyada Ku Jira Isbitaallada Muqdisho “SAWIRRO”

Guddiga Adeegga Bulshada u qaabilsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ...
Astaanta-Bandhiga-Wareysiyada12-150x150 (1)

Dhageyso barnaamijka Bandhigga Wareysiyada ee Radio Muqdisho

Barnaamijka Bandhiga Wareysiyada waxa uu ka mid yahay ...
Dadaab-camp

Soomaali Qaxooti  ah oo dalkooda ku soo laabanaya

Qaar ka mid ah dadka qaxootiga Soomaaliyeed ee ...
astaanta-warka16

Dhageyso Warka habeennimo ee Radio Muqdisho

[audio mp3="http://radiomuqdisho.net/wp-content/uploads/2014/10/WARKA-HABEENIMO-21.10.2014.mp3"][/audio]
astaanta.qaranka-300x2282

Guddiga Amniga xukuumadda Soomaaliya oo go’aano ka soo saaray arrinta ka taagan gobolka Hiiraan

Kulan ay maanta isugu yimaadeen guddiga Amniga ee ...
DSCN1179

Qaar ka mid ah ehelada qoysas ay dhibaatooyin u geysteen Shabaab oo lacago la siiyay “SAWIRRO”

Ururka Haweenka Gobolka Benaadir ayaa maanta deeq lacageed ...
DSC07320

Ku-simaha Ra’iisul wasaaraha oo furay siminaar ku saabsan soo xulidda guddi maamula kheyraadka “SAWIRRO”

Ku-simaha Ra’iisul wasaaraha Dalka ayaa maanta furay kulan ...
wasiirka warfaafinta

Wasiirka Warfaafinta: “Kalsooni dhisidda shacabka waxa uu muhiim u yahay in horumar dhanka nabadda iyo xasiloonida laga gaaro Soomaaliya” (DAAWO VIDEO)

Wasiirka Warfaafinta ee xukuumadda Soomaaliya mudane Musftaf Sheekh ...
astaanta.qaranka-300x228

Agaasimayaasha guud ee Wasaaradaha oo ka shiray xoojinta wadashaqeynta

Kulun looga hadlayay waxqabadka Wasaaradaha iyo xoojinta xariirka ...
amniga

Hay’adaha amniga oo la wareegay garaash ku yaalla degmada Warta Nabadda. (DAAWO VIDEO)

Ciidamada hay’adda Nabadsugidda iyo sirdoonka Qaranka ayaa maanta ...
astaanta-warka16

Dhageyso Warka Duhurnimo ee Radio Muqdisho

[audio mp3="http://radiomuqdisho.net/wp-content/uploads/2014/10/WARKA-DUHUR-21.10.2014.mp3"][/audio]
DSC00102

Maamulka Godinlabe oo dib u habayn ku samaynaya canshuuraadka  “SAWIRRO”

Kulankan maanta lagu qabtay magaalada Godinlabe ee mamulka ...
EU

Midowga Yurub oo taageeray horumarka ay ku talaabsatay dowladda

Midowga Yurub ayaa soo dhaweeyay horumarka ka jirta ...
Wasiirka warfaafinta

Wasiirka Warfaafinta oo booqday weriyeyaal siyaabo kala duwan ugu dhaawacmay Muqdisho. (DAAWO VIDEO)

Booqashadan uu Wasiirka Warfafainta iyo Hanuuinta Dadweynaha ee ...
macalin

Ururka Suxufiyiinta Carabta oo abaal marin guddoonsiiyay Qoraa Soomaaliyeed

Magaalada Qaahira ee caasimadda dalka Masar ayaa waxaa ...
astaanta-warka

Dhageyso warka subaxnimo

[audio mp3="http://radiomuqdisho.net/wp-content/uploads/2014/10/WAR-SUBAX-21-10-2014.mp3"][/audio]
Jowhar

Jowhar: Wasaaradda arrimaha gudaha oo deeq gaarsiisay barakacayaal

Maamulka gobolka Shabeelaha Dhexe ayaa deeq raashin ah ...
beeraha

Dood cilmiyeed ku saabsan wax soo saarka beeraha oo Muqdisho lagu qabtay

Dood-cilmiyeed looga hadlayay sida loo kordhin karo wax ...
Nicholas-Kay

Danjire Kay oo baaq u diray bulshada gobolka Hiiraan

Ergayga gaarka ah ee xoghayaha guud ee Qaramada ...
Baydhabo

Beydhabo: Dastuurka maamulka koofur galbeed oo la diyaariyey

Guddiga  farsamo ee maamul u sameynta gobollada koonfur ...
o11

Shir looga hadlayay Shidaalka Soomaaliya oo lagu qabtay London

Shir looga hadlayay shidaalka Soomaaliya oo ay ka ...
Astaanta-Bandhiga-Wareysiyada12-150x150

Dhageyso barnaamijka Bandhigga Wareysiyada ee Radio Muqdisho

Barnaamijka Bandhiga Wareysiyada waxa uu ka mid yahay ...
astanta-warka-150x150

Dhageyso Warka habeennimo ee Radio Muqdisho

[audio mp3="http://radiomuqdisho.net/wp-content/uploads/2014/10/WARKA-HABEEN-20.10.2014-ok.mp3"][/audio]
Golbal_Summit_Afrika_16

Shir looga hadlaayo maalgashiga Africa oo maanta ka furmay dalka Ingiriiska,”sawiro”

Madaxweynaha Maamulka Puntland Dr. Cabduweli Maxamed Cali Gaas ...
DSC06954

Labo kunteenar oo khamri ah oo lagu bur buriyay Muqdisho.“SAWIRRO + VIDEO”

Labo kunteenar oo ay ku jiraan waxyaabaha maanka ...
astaanta_qaranka13

Guddiga Amniga ee xumuuadda Soomaaliya oo ku baaqay in la joojiyo dagaal Beeleedka deeganka Deefow ee gobolka Hiiraan

kulanka ay maanta ku yeesheen magaalada Muqdisho guddiga ...
astaanta-warka16

Dhegeyso Warka Duhurnimo ee Radio Muqdisho

  [audio mp3="http://radiomuqdisho.net/wp-content/uploads/2014/10/WARKA-DUHUR-20.10.2014-ok.mp3"][/audio]
astaanta_qaranka13

Guddigii dhowaan Xukuumadda Soomaaliya u xilsaartay baaritaanka xadgudubyadii lag eedeeyay AMISOM oo maanta warbixin soo saaray. (DAAWO VIDEO)

Taariikhda marka ay ahayd  18/10/2014 waxaa uu ku ...
shil-gaari

Shil-gaari oo dhimasho iyo dhaawac sababay oo maanta ka dhacay deegaanka KM13 . (DAAWO VIDEO)

3 ruux ayaa ku geeriyootay tiro kalena waa ...
baarlamaanka

Barlamaanka Soomaaliya oo maanta warbixin ka dhegeystay gudiga daraasaadka iyo soo dioyaarinta shuruucda axsaabta siyaasadda ee dalka. (DAAWO VIDEO)

Bilowga Kulanka Baarlamaanka ee maanta oo ay soo ...
ddd

Wasaaradda Hidaha iyo Tacliinta sare oo sheegtay in si cadaalad ah u qeybin doonto deeqaha waxbarasho oo Soomaaliya la siiyo

Wasaaradda Hidaha iyo Tacliinta ee xukuumadda Soomaaliya ayaa ...
mi-2

Wasiirka Boostada iyo Isgaarsiinta oo ka qaybgalaya shir kasocda magaalada Busan

Wasiirka Boostada iyo Isgaarsiinta Mudane Maxamed Aadan Ibraahim ...
kurtunwaarey

Xaalad nolol xumo oo soo wajahday dadka ku nool Kurtunwaarreey

Degmada Kurtunwaarreey ee gobolka Shabeellaha hoose ayaa laga ...
baarlamaanka

Baarlamanka oo maanta fadhi yeelanaya

Mudanayaasha Barlamanka federaalka Soomaaliya ayaa lagu wadaa in ...

Tubta Toosan

Tadaruf

Xag-jirnimada maxaa laga dhaxlay? Dhageyso

Xag-jirnimada aad ayay uga digtay Shareecada Islaamku, waxa ...
Jihaad

Jihaadku ma dagaal oo kaliyaa? Dhageyso

Qur’aanka iyo Sunnaha waxaa ku soo arooray JIhaad, ...
Godane & Barawe

Alshabaab Godane iyo Baraawe ka dib?? – FALANQEYN DHAGEYSO

  Maleeshiyada Alshabaab waxaa dhowrkii toddobaad ee la soo ...